Ο κ. Αραβανής πληροφορήθηκε από συναδέλφους του στη Νέα Υόρκη ότι μια νέα επιδημιολογική έρευνα που εξετάζει τη σύνδεση της διατροφής με τα καρδιακά νοσήματα ξεκινά στη Μινεσότα από τον Ανσελ Κις. «Πράγματι ο Κις το 1947 είχε ξεκινήσει την έρευνα με μία πρώτη ομάδα την οποία αποτελούσαν εργάτες σιδηροδρόμων. Τον συνάντησα στην Ουάσιγκτον το 1954 με την ευκαιρία του δεύτερου Παγκοσμίου Συνεδρίου Καρδιολογίας. Ήταν ένας καλοσυνάτος, πολύ ευγενής και έξυπνος άνθρωπος, με χιούμορ. Του εξήγησα τι συνέβαινε στην Ελλάδα - αν και ο ίδιος ήταν ως έναν βαθμό κατατοπισμένος για την κατάσταση από Ιταλούς συναδέλφους. Συναντηθήκαμε ξανά έναν χρόνο αργότερα σε συνέδριο της Αμερικανικής Ιατρικής Εταιρείας στο Σικάγο, όπου και συμφωνήθηκε η Ελλάδα να περιληφθεί στην έρευνα, καθώς διέθετε ιδιαίτερα διατροφικά χαρακτηριστικά που δημιουργούν ενδιαφέρον. Στην έρευνα περιελήφθησαν επίσης η Ιταλία, η Ολλανδία, η τότε Γιουγκοσλαβία - νυν Σερβία, η Φινλανδία, η Ιαπωνία».
H επιλογή του δείγματος στην Ελλάδα έγινε με το εξής σκεπτικό: οι περιοχές έπρεπε να είναι μακριά από το κέντρο, ώστε να μην έχουν την επίδραση της ζωής του κέντρου - αν και η Αθήνα είχε τότε ένα πρόσωπο που με τα σημερινά δεδομένα θα την έκανε να χαρακτηρίζεται χωριό. «Αν και τα χαρακτηριστικά της ζωής και της διατροφής των Ελλήνων στην ύπαιθρο ήταν τότε περίπου τα ίδια, σκεφθήκαμε να φθάσουμε στο πιο απομακρυσμένο σημείο, την Κρήτη. Ήταν ήδη γνωστό ότι στην Κρήτη η διατροφή ήταν μια τυπική διατροφή επαρχιακού λαού με μεγάλη κατανάλωση λαδιού σε συνδυασμό με σκληρή αγροτική εργασία - σωματική άσκηση σε καθημερινή βάση. H θερμιδική κατανάλωση των Κρητών για το έργο τους δεν ήταν μεγάλη. Χαρακτηριζόταν από αρκετό λίπος - κάνοντας όμως λόγο για λίπος, εννοούμε λάδι».
Επελέγη τελικώς μια αγροτική περιοχή 50 χλμ. έξω από το Ηράκλειο, το Καστέλλι Πεδιάδας. Το δείγμα ήταν της τάξεως των 620 ατόμων στην Κρήτη και έναν χρόνο αργότερα που ξεκίνησε η έρευνα και στην Κέρκυρα - σε μια περιοχή 45 χλμ. έξω από την πόλη της Κέρκυρας - περιελήφθησαν άλλα τόσα άτομα. «Τον δεύτερο χρόνο επελέγη κάποιο από τα Επτάνησα, καθώς το σκεπτικό ήταν ότι επειδή η περιοχή δεν είχε βρεθεί υπό τον τουρκικό ζυγό και είχε έλθει από πολύ νωρίς σε επαφή με την Ευρώπη, ίσως είχαν εμφανιστεί αλλαγές σε κάποιες συμπεριφορές». Ωστόσο απεδείχθη ότι ούτε ο πληθυσμός της Κέρκυρας εμφάνιζε διαφορές σε σύγκριση με τους υπόλοιπους επαρχιακούς πληθυσμούς στη διατροφή ή στην άσκηση. Τα συνολικά 1.250 αυτά άτομα είχαν έκτοτε ετήσια παρακολούθηση σε ότι αφορούσε την καταγραφή τυχόν ασθενειών και πενταετή πλήρη επανεξέταση.
Από τη μεγάλη αυτή έρευνα προέκυψε - κυρίως σε ότι αφορούσε το δείγμα της Κρήτης, αφού οι Κρητικοί ήταν και οι πιο συνεπείς στην εξέτασή τους επί τόσα έτη - ότι ο τρόπος ζωής των κατοίκων της Μεγαλονήσου αποτελεί σημαντικό παράγοντα μακροζωίας. Από τα 620 άτομα στην Κρήτη ζούσαν ως πέρυσι 154. Φάνηκε ότι από όλες τις χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα ο πληθυσμός της Κρήτης είχε τη μικρότερη νοσηρότητα και θνησιμότητα από καρδιαγγειακές παθήσεις. Οι διαφορές ήταν τόσες που όλοι έκαναν λόγο για «φαινόμενο Κρήτης». Το φαινόμενο αυτό απεδόθη στη διατροφή και στον γενικότερο τρόπο ζωής.
Τα αποτελέσματα της έρευνας
Η έρευνα των Επτά Χωρών προσέφερε στην επιστημονική - και μη - κοινότητα έναν διάσημο όρο. Αυτόν της «μεσογειακής διατροφής». Πρόκειται για τον πλέον προσφιλή όρο που έχει χρησιμοποιηθεί σε ό,τι αφορά τη διατροφή μέσα από την ατελείωτη λίστα των περισσότερων από 2.000 συνταγών και «συνταγολογίων» που έχουν κυκλοφορήσει. «Και αυτό συνέβη επειδή πράγματι η έννοια της μεσογειακής διατροφής είχε αντικειμενική αξία.
H διατροφή αυτή μπορεί να έχει πολύ λίπος - αλλά πρόκειται για ελαιόλαδο, το οποίο ως γνωστό έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά: δεν αυξάνει τη χοληστερόλη, έχει αντιοξειδωτικές ιδιότητες χάρη στην περιεκτικότητά του σε βιταμίνη E. Περιέχει συγχρόνως φρούτα και λαχανικά με πολλές ίνες, λίγο κόκκινο κρέας και γαλακτοκομικά προϊόντα με μέτρο. Με μέτρο στη διατροφή αυτή γίνεται και η κατανάλωση κρασιού». Συγχρόνως το δεύτερο «μυστικό» της μακροζωίας των μεσογειακών λαών και δη των Κρητών ήταν η σκληρή άσκηση. «Οι θερμίδες που κατανάλωναν οι άνθρωποι αυτοί ενώ εργάζονταν τόσο σκληρά ήταν 2.500-2.800. Γι' αυτό και ο δείκτης υποδορίου λίπους τους ήταν πολύ χαμηλός σε σύγκριση με τους άλλους λαούς που εξετάστηκαν».
Όπως έδειξε η έρευνα των Επτά Χωρών, από τους βασικούς παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση στεφανιαίας νόσου - υπέρταση, υπερχοληστερολαιμία, παχυσαρκία, κάπνισμα, ακινησία, διαβήτης - η ύπαρξη μόνο ενός δεν είναι τόσο επιβαρυντική για την υγεία. «Ο συνδυασμός ή αλλιώς η "μαφία των παραγόντων", έστω και αν ο καθένας από αυτούς δεν εμφανίζεται σε μεγάλο βαθμό, είναι αυτός που κάνει τη μεγαλύτερη ζημιά. Μάλιστα ορισμένοι συνδυασμοί είναι πιο επιβαρυντικοί από άλλους. Για παράδειγμα, οι διαταραχές των λιποπρωτεϊνών-της χοληστερόλης-μαζί με το κάπνισμα αποτελούν πολύ κακό συνδυασμό για την καρδιά. Χειρότερο όμως όλων φαίνεται να είναι το τρίπτυχο διαταραχές της χοληστερόλης - κάπνισμα - υπέρταση» λέει ο κ. Αραβανής.
Τα συμπεράσματα της μακροχρόνιας αυτής έρευνας κάθε άλλο παρά αισιόδοξα μπορούν να είναι. Ο κόσμος απαλλάχθηκε από τις μεγάλες επιδημίες του παρελθόντος όπως η πανούκλα ή η διφθερίτιδα αλλά γνώρισε νέες μεγάλες «επιδημίες» μη μεταδοτικών ασθενειών. Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν σήμερα τον υπ' αριθμόν 1 δολοφόνο του σύγχρονου κόσμου. Τα νοσήματα αυτά τα οποία ήταν άγνωστα στην Ελλάδα του παρελθόντος, αποτελούν σήμερα τους πιο μεγάλους εχθρούς της υγείας των Ελλήνων. «Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί και στον τομέα της έρευνας και της αντιμετώπισης των νοσημάτων της καρδιάς και των αγγείων, η συχνότητα εμφάνισής τους σε παγκόσμιο επίπεδο και στη χώρα μας συνεχώς αυξάνεται. H παρεμβατική καρδιολογία μπορεί να έχει προσφέρει πολλές λύσεις - σε πολλές περιπτώσεις να έχει σώσει τη ζωή ασθενών -, το μεγάλο στοίχημα όμως σήμερα για όλους είναι να μη φθάσουμε στο χειρουργείο. Να απαλείψουμε τα προβλήματα καρδιάς, που αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους εχθρούς της υγείας του σύγχρονου κόσμου» καταλήγει ο κ. Αραβανής. Τα λόγια αυτά, που ανήκουν σε έναν άνθρωπο ο οποίος έχει παρακολουθήσει σε βάθος - χρόνου και όχι μόνο - τις καρδιακές παθήσεις στον ελληνικό πληθυσμό, δεν χωρούν περαιτέρω σχολιασμό.
Τρόπος διατροφής - Τρόπος ζωής
Η παραδοσιακή Μεσογειακή Διατροφή έχει τα εξής χαρακτηριστικά:
• Άφθονες φυτικές ίνες (φρούτα, λαχανικά, ψωμί/δημητριακά, πατάτες, όσπρια, καρποί).
• Ελάχιστα επεξεργασμένα προϊόντα,
• Γαλακτοκομικά προϊόντα (κυρίως τυρί και γιαούρτι) καθημερινά σε μικρές έως μέτριες ποσότητες,
• Ψάρια και πουλερικά σε μικρές έως μέτριες ποσότητες,
• Κόκκινο κρέας σε μικρές ποσότητες,
• Ελαιόλαδο ως κύρια πηγή λιπαρών που περιέχουν πολυακόρεστα λιπαρά οξέα.
• Καθημερινή άσκηση
Μια παραστατική απεικόνιση των χαρακτηριστικών είναι η πυραμίδα της Μεσογειακής διατροφής:
Ο τρόπος διατροφής των Ελλήνων σήμερα
Τρεις στους τέσσερις Έλληνες είναι είτε υπέρβαροι είτε παχύσαρκοι, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να είναι η χώρα με τον μεγαλύτερο μέσο του δείκτη μάζας σώματος και με το υψηλότερο ποσοστό υπέρβαρων και παχύσαρκων στην Ευρώπη.
Ο Josef Schmidhuber, οικονομολόγος του FAO, δήλωσε ότι τα τελευταία 45 χρόνια η διάσημη διατροφική φιλοσοφία που βασίζεται στην κατανάλωση άφθονων φρέσκων φρούτων και λαχανικών, δημητριακών αλλά και ελαιόλαδου, «αργοπεθαίνει» στην πατρίδα της. Σύμφωνα με τον Schmidhuber οι λαοί των ακτών της Μεσογείου ξοδεύουν τα περισσότερα χρήματα που κερδίζουν για να προσθέσουν περισσότερες θερμίδες από κρέατα και λίπη στη διατροφή τους, η οποία παραδοσιακά ήταν φτωχή σε ζωικές πρωτεΐνες.
Οι έρευνες έδειξαν ότι στα 40 χρόνια που προηγήθηκαν ως το 2002, η ημερήσια κατανάλωση θερμίδων σε 15 ευρωπαϊκές χώρες αυξήθηκε από 2.960 σε 3.340, αύξηση 20%. Ωστόσο, στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, την Κύπρο και τη Μάλτα, η αύξηση της ημερήσιας κατανάλωσης θερμίδων ήταν 30%. Ο Schmidhuber αποδίδει την αλλαγή των
διατροφικών συνηθειών όχι μόνο στην αύξηση των εισοδημάτων, αλλά και στην αύξηση του αριθμού των σούπερ μάρκετ αλλά και στο γεγονός ότι οι εργαζόμενες γυναίκες αφιερώνουν λιγότερο χρόνο στη μαγειρική, με αποτέλεσμα οι οικογένειες να τρώνε όλο και περισσότερο εκτός σπιτιού.
Σύμφωνα με τον Josef Schmidhuber, οι λαοί της Μεσογείου εξακολουθούν να
καταναλώνουν περισσότερα φρούτα, λαχανικά και ελαιόλαδο. Ωστόσο, δεν ακολουθούν τη διατροφή των προγόνων τους.
Η Agrino και η Μεσογειακή Διατροφή
Τα ρύζια και όσπρια αποτελούν τρόφιμα που πρέπει να καταναλώνονται καθημερινά, καθώς βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας.
Η Agrino, με όχημα τα προϊόντα της, προωθεί τον παραδοσιακό Μεσογειακό τρόπο διατροφής, παρέχοντας στους καταναλωτές της συνταγές, βασισμένες στο Μεσογειακό μοντέλο, τόσο πάνω στις συσκευασίες, όσο και στο site.
Στην ενότητα των συνταγών θα βρείτε συνταγές για όλες τις εποχές και για κάθε περίσταση.
Την άνοιξη του 2008 η Agrino διοργάνωσε μια σειρά πρωτοποριακών εκδηλώσεων με θέμα τον Γίγαντα-Ελέφαντα Καστοριάς και γενικότερα την αξία της Μεσογειακής Διατροφής. Αφορμή ήταν η έκδοση του βιβλίου «Ο Κάρπος και οι Πρώτοι Γίγαντες», ένα παραμύθι για παιδιά, που δημιουργήθηκε από την Agrino σε συνεργασία με τις εκδόσεις Παπαδόπουλος. Συγγραφέας του βιβλίου είναι ο κορυφαίος συγγραφέας παιδικών βιβλίων Μάνος Κοντολέων.
Οι εκδηλώσεις έλαβαν χώρα στο βιβλιοπωλείο Ελευθερουδάκης στην Αθήνα και στην Καστοριά, γενέτειρα του Γίγαντα. (δείτε την ενότητα «Εκδηλώσεις»)
Ας μην ξεχάσουμε ότι η Μεσογειακή Διατροφή δεν αφορά μόνο το είδος της διατροφής μας, αλλά και τον τρόπο ζωής μας!
